Phaos

De clichés over experts kunnen in de prullenbak. Dat bleek op de afrondende werkconferentie van het leer- en ontwikkeltraject Expeditie voor experts. Zestien bevlogen rijksambtenaren presenteerden met verve oplossingen voor schrijnende problemen in onderwijs aan minderjarige asielzoekers of legden bloot waarom mensen met lage inkomens het spoor bijster raken in het woud van ongebruikte regelingen. Daarna volgde een discussie over het regeerakkoord. De Rijksoverheid investeert met Expeditie in haar inhoudelijke deskundigen.

Verbinding

Van papegaaien als dr. Clavan tot ijdeltuiten als prof. dr. ir. Akkermans en daartussen alle  andere overbodige en elkaar tegensprekende deskundigen. Zo ziet de ideale expert er juist níet uit. Maar hoe dan wel? De Rijksoverheid wil inhoudelijk deskundige medewerkers die scherper waarnemen en doorvragen zodat het probleem echt op tafel komt. Die niet alles vanzelfsprekend vinden en met lef confrontaties aangaan. Die verbinding leggen met de maatschappij en heel nadrukkelijk van buiten naar binnen werken. Mensen met hart voor de publieke zaak die bewust hebben gekozen om voor de overheid te werken.

Investeren

Kennis en een netwerk zijn niet meer voldoende voor succes. Het wordt steeds belangrijker hoe de expert als persoon invloed uitoefent. Dat vraagt overtuigingskracht, flexibiliteit, adviesvaardigheden en het zonder formeel gezag sturen en beïnvloeden van processen. Trainer Hedy Kloosterman: “Experts worden vaak getraind op cognitieve aspecten, op hun juridische of economische kennis. Dat vinden ze ook leuk. Maar je hebt wel communicatie en zelfkennis nodig om kennis over te dragen.” Meestal worden managers beloond met MD-programma’s. De Rijksoverheid laat met Expeditie zien dat ze ook investeert in medewerkers die bewust blijven kiezen voor de inhoud en willen ontwikkelen binnen de expertise van hun vakgebied.

Dagelijks werk

Expeditie is een training waarin de deelnemers een verrassende ‘reis’ maken. Trainer Lily Schuimer: “Het programma vertoont veel samenhang en is heel afwisselend omdat iedereen op een andere manier leert. Met werkvormen als presentatietechnieken, dialoogoefeningen, aikido, rollenspelen, boksen en verschillende gespreksvaardigheden.” Deelnemers leren dicht bij het dagelijks werk en werken met de methodiek casusadoptie. Als praktijkopdracht kiezen ze een moeilijk oplosbare beleidscasus, waarin er interdepartementaal, vanuit verschillende invalshoeken, naar een creatieve oplossing wordt gezocht. Deze oplossing wordt tijdens de eindconferentie gepresenteerd.

Schilderswijk

Deze leermethode leidt tot hele concrete voorstellen, zoals bij de casus niet gebruikte regelingen. Mensen met kleine, wisselende inkomens weten niet dat ze recht hebben op een aanvulling. In iedere geval vragen ze die niet aan. In een brief aan de minister stellen de experts voor dat uitzendbureaus hun klanten doorsturen naar het aanvraagloket en hoe gemeenten de informatie op hun website anders kunnen inrichten. De Campus Teniersplantsoen in de Haagse Schilderswijk worstelt met het probleem dat ze voor elk project geld moet zoeken. De experts laten zien hoe het geld van Rijk en gemeente beter kan worden verdeeld.

Vrolijk

Een foto van vrolijk zwaaiende jongeren van een jaar of 16-17 knalt vanaf het scherm de zaal in. Terwijl die toch weinig redenen hebben om vrolijk te zijn. Het zijn asielzoekers en hoewel ze recht hebben op onderwijs en zelfs leerplichtig zijn, moeten ze soms drie maanden wachten voor ze naar school kunnen. Ook hoort de zaal het verhaal van de gezinsvoogd die geen geschikte plaats kan vinden voor een meisje van 2,5 jaar. Of liever gezegd: er is een heel geschikt gezin, maar omdat dat net buiten de regio woont, kan het kind daar niet terecht. De experts leggen bij alle casussen feilloos bloot hoe de verschillende partijen hun verantwoordelijkheid moeten nemen.

Overslaghavens

Aan het eind van de conferentie volgt een discussie over het regeerakkoord: minder bestuurlijke drukte, de overheid wordt kleiner en staat dichter bij de burger. Aan het woord zijn Heinz Schiller, directeur van de Utrechtse welzijnsinstelling Doenja, Annet Bertram, gemeentesecretaris van Den Haag, Johan de Leeuw, secretaris-generaal van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en topambtenaar Koos van Steenhoven. Moet de Rijksoverheid meer loslaten, de uitvoering decentraliseren? Annet Bertram: “Gemeenten zijn vaak de overslaghavens van het rijk. Geef ze dan ook de verantwoordelijkheid.” Johan de Leeuw: “Loslaten betekent ruimte geven. Dat kan alleen op basis van duidelijke kaders en goede verantwoordingsinformatie.”

Frituur

Staat een kleinere overheid dichter bij de burger? Koos van der Steenhoven laat met enkele voorbeelden zien hoe steeds wisselend wordt gedacht over de bemoeienis van de Rijksoverheid. “Scholen hebben veel eigen ruimte gekregen. Nu zijn er te veel dikke kinderen. De Kamer vindt dat het Rijk er voor moet zorgen dat de frituur uit de kantines gaat. De scholen lukt dat niet.” Hij is ook bezorgd of een kleinere overheid echt meer met de voeten in de klei staat. “Casusadoptie? Dat doen ambtenaren niet uit zichzelf. Ze werken hard om dat antwoord op Kamervragen in de tas van de minster te krijgen. Hebben ze minder tijd, dan gaan ze minder naar buiten. Dat leidt tot slechter beleid en dat vergroot de kloof.”

Effe wachten

Schiller heeft erg veel last van erg veel overheid. “In een werkgroep voor de invoering van de Brede School in Utrecht zaten 25 deelnemers. Daarvan werkten er 9 bij de gemeente. Allemaal vanuit hun eigen koker. Ik heb liever te maken met die ene goede expert die het voor de hele gemeente ‘doet’.” Annet Bertram vindt dat de gemeenten en het veld meer zelf moeten oppakken. Heinz Schiller wil die uitdaging wel aan: “Ik hoor altijd: ‘Effe wachten, we moeten eerst beleid maken’. Laat ons het beleid maken en zorgen jullie daarna dat het in regels wordt vervat.” Aan de zestien experts zal het niet liggen. Die hebben al weer een ‘reis’ geboekt. Werken vanuit hun Haagse tekentafel is voorbij, zij blijven de buitenwereld opzoeken.

Phaos ontwikkelde de training Expeditie en verzorgde met Bureau Casusadoptie de begeleiding. In september is een tweede groep experts gestart met Expeditie.

Geïnteresseerd of Phaos ook voor uw experts een Expeditie kan leiden?  Mail Lily Schuimer.

Meer info Expeditie voor experts